سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

391

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

در مدرسهء اعزه حيدرآباد جاى استادى خالى بود ، مولانا را به آنجا دعوت كردند و ازسوىديگر نواب عماد الملك او را در كتابخانهء آصفيه استخدام كرد و در ضمن در كالج نظام به درجهء استادى زبان عربى رسيد . علاوه بر اين به شاهزادگان هم آموزش مىداد و در ضمن امور دارالترجمه جامعهء عثمانيه را نيز انجام مىداد و به لقب حيدر يارجنگ مفتخر گشت . مولانا به خاطر فراست و استعداد فوق‌العاده‌اى كه داشت حتى دشمنان او به او احترام مىگذاشتند . وى شعر آزاد را وارد ادبيات اردو كرد و مردم را با تفكر جديد آشنا ساخت . علاوه بر مقاله‌ها و رساله‌ها و كتابهاى چاپى و غير چاپى ، او به تأسيس ادارهء وضع اصطلاحات و ترجمهء جامعهء عثمانيه همت گماشت . تاريخ وفات مولانا 27 محرم 1352 ه ق / 23 مى 1933 م است . وى دو فرزند به نامهاى سيد احمد و سيد امجد از خود بر جاى گذاشت . تصانيف او عبارتند از : شرح ديوان امرؤ القيس ( اردو ) ؛ شرح تشريح الافلاك ( عربى ) ؛ ترجمهء تاريخ طبرى ( اردو ) ؛ ترجمهء تاريخ يورپ ( اردو ) ؛ مقالات و مضامين ؛ شرح ديوان غالب ، ( اردو ) ؛ ديوان اشعار ، ( عربى ، فارسى ، اردو ) . على داور ، صدر الافاضل 1352 ه ق / 1933 م مولانا سيد على داور ، مجتهدى فعّال و خطيب و مصنّفى مشهور بود . وى با انتشار ماهنامهء « مبلّغ » فضاى علمى گسترده‌اى را به وجود آورد و كارهاى بزرگى دربارهء سيرت و سوانح علماى بزرگ آل غفران مآب انجام داد . سرانجام در سال 1352 ه ق در لكنهو درگذشت . على رضا ، تجلّى 1088 ه ق / 1677 م ملا على رضا شيرازى بن ملا كمال الدّين اردكانى از آن دسته از مراجع بلندمرتبه بود كه بعد از نور اللّه شوشترى و شهيد ثالث از علما و فقهاى مسلّم در شبه قارهء هند به شمار مىرفت . سبب اين عظمت علاوه بر قابليت ذاتى و مهارت فقهى ، اين بود كه او شاگرد بزرگترين فقيه آن زمان يعنى آية اللّه سيد حسين خوانسارى ( م 1906 ه ق ) و اجازه يافته وى بود . در دوران نوجوانى در سال يازدهم جلوس شاه جهان وارد هند شد و مورد استقبال گرم شاه جهان قرار گرفت . ابتدا نظيرى نيشابورى او را در گجرات مهمان خود ساخت ، سپس علىمردان خان او را به اتاليقى ( معلمى ) فرزندان خود برگزيد . تمام امرا و اركان سلطنت به او احترام مىگذاشتند .